In deze bijdrage aan de rally Parijs-Dakar 2009, die over Argentinie en Chili loopt, ga ik in detail de streek beschrijven waar de rally doorgaat. Ik zal me vooral toeleggen op Argentinie. Om een algemener beeld te krijgen van dit grote land, begin ik alvast met een globale beschrijving.

Argentinie bestaat eigenlijk uit twee landen, Buenos Aires en de rest. Net zoals in de Verenigde Staten, hebben de provincies verregaande bevoegdheden en autonomie. De echte Argentijn beschrijven is daarom niet gemakkelijk. Zij lopen allemaal achter dezelfde vlag aan, zingen volmondig en met veel enthousiasme hun nationale hymne, die voor hen de mooiste is op aarde, staan als één man achter hun nationale voetbalploeg, maar onderhuids voelen ze zich nog de migrant die naar dit land kwam, op zoek naar een nieuw en beter leven.

Hij roept dat hij Argentijn is, dit om zichzelf beter te horen, zegt daarna van welke provincie hij komt en fluistert dan de nationaliteit van zijn voorouders. Vele Argentijnen spreken ook nog de taal van hun oorsprong, zeker in familiale kring: Pools, Italiaans, Duits, Frans en zelfs het Spaans met de tongval van Spanje.

De echte Argentijn beschrijven is een ingewikkelde opdracht, ze hebben zelf ook last met hun identiteit. Daarom zijn ze er zo gevoelig voor. Hun Argentijnisme in vraag stellen is uit den boze. De Argentijnen met een dubbel paspoort die terug naar Europa trekken om te verzeilen in de profsport, blijven voor de Argentijn Argentijn, zoals vele profvoetballers in Italie en Spanje. Zoals de wielrenner Flecha (Spanje) om een concreter voorbeeld te noemen.Ook is Argentinie een uitgestrekt land met verschillende klimaten. Het Noorden heeft een heel warm en vochtig klimaat, het midden is warm en droog, de Atlantische zijde is gematigd en vochtig, de Andesstrook is het typische klimaat van een hooggebergte. Dat dit dan verschillende levensgewoontes kweekt, spreekt vanzelf.

 

 

Argentinie is bij ons bekend voor zijn militaire junta, de moordende jaren 80 en de Falklandoorlog, hier beter bekend als de Malvinaoorlog. Dit is niet echt wat Argentinie is. Het maakt wel deel uit van hun geschiedenis, waar ze nog best mee worstelen. Dit jaar vieren ze de 25ste verjaardag van de democratie. Een jonge democratie die nog de sporen van het fachisme in zich draagt. De politieke partijen worden verpersoonlijkt door het individu aan de macht. De grootste partij gesticht door Peron, echtgenoot van Evita, is het Peronisme. In dit Peronisme is het Menemisme gegroeid, Menem was de president in de jaren 90, de beste economische periode na de militairen. Maar de crisis die er op volgde draagt ook zijn stempel. Als laatste hebben we het Kirschnerisme, het echtpaar Kirschner dat nu de plak zwaait. De democratie staat dus nog in zijn kinderschoenen maar er wordt bewust elke dag aan gewerkt.

 

 

De Argentijn is kalm.

 

Argentijnen zijn kalme mensen. Protesten zijn meestal vreedzaam en grote spontane betogingen komen niet gauw voor. Er wordt geklaagd en gezaagd over de politiek: in het café, in de lift en op alle plaatsen waar ze elkaar tegenkomen en ‘tijd’ hebben om een praatje te maken. Daarna gaat iedereen naar zijn eigen leventje terug en blijft alles zoals het is. Ook hun taal, het Spaans, is trager en zachter dan in Spanje. Het uitgaansleven van de jeugd is niet getekend door dancings, zij komen samen in cafes en praten daar honderd uit.

 

 

 

 De Argentijn en zijn werk.

 

Hun dagen zijn lang. Tien uur aanwezig zijn op je werk is geen uitzondering, het is de regel. Het zijn babbelaars en hun hoofdbezigheid is : vergaderen. Ze komen nooit op tijd, een uur heeft voor hen heel wat meer dan 60 minuten. Ze kunnen organiseren zoals de beste, wat wil zeggen dat ze heel wat organiseren en er niets van in huis komt. De burocratie is een monster en voor elke activiteit heeft men een papiertje nodig. Werken als Europeaan in Argentinie is een tantaluskwelling. Logica vind je niet terug in het woordenboek van Argentinie. En als ze merken dat je dat niet begrijpt is hun geijkte zin:

 “ ja, je komt van Europa, daarom.” Dat is inderdaad een waarheid als een koe, maar meestal stel ik me dan de vraag of zij het wel begrijpen en het niet gewoon aanvaarden omdat het al altijd zo geweest is. Ze zijn heel conservatief, meestal omdat veranderingen een actieve bezigheid is en organisatie vereist.

Contracten worden niet getekend, ze worden verbaal nageleefd. Een woord is een woord, is hier een statement. Wat niet wegneemt dat er veel niet betaald wordt, maar of je nu een papiertje in handen hebt of niet, aan je geld geraak je zowiezo niet als ze dat niet willen. Ook werken ze met in hun achterhoofd de gedachte dat ze in tien jaar binnen moeten zijn. Er worden daardoor heel wat risico’s genomen maar ook de mogelijkheden om de ‘American dream’ hier waar te maken, zijn reeël aanwezig.

 

Argentijnen zijn fier.

 

De Argentijnen voelen zich superieur, zeker met de rest van Zuid-Amerika. Dit heeft waarschijnlijk met hun migratieverleden te maken. Het zijn Amerikanen, ze voelen zich ook zo, maar de Europese roots blijft latent aanwezig. Zij voelen zich niet echt Zuid-Amerikaan, dat ze door de rest van de wereld zo bestempeld worden zit hen behoorlijk dwars. Hun fierheid komt ook tot uiting in hun dagelijks leven, de verzorging van hun huis, hun kleding en het fanatisme om aan hun lichaam te werken. De fitnesscentra en schoonheidsinstituten zijn beter vertegenwoordigd in het straatbeeld dan bakkers. Chirurgische schoonheidsoperaties zijn een dagelijkse beslommering.  Kritiek kunnen ze moeilijk verwerken. Zij hebben ook zelf een heel aangename manier om iemand te bekritiseren. Ze doen dat meestal met complimentjes, een goede verstaander hoort wel de ironie in deze lovende woorden.

Door deze fierheid zijn ze ook heel gastvrij. Ze willen aan iedereen bewijzen dat ze goede gastheren –vrouwen zijn. Ze trakteren graag, toegeven dat het boven hun budget gaat, wordt nooit gedaan.

Hierdoor staat ook onderwijs zeer centraal. Er zijn universitaire titels voor elk beroep. Het zijn allemaal licenciaten of doctorandi. En de titel vernoemen is een must.

De fierheid en het winnersgevoel zit hier zo ingebakken dat ze ook bijna altijd stemmen voor de president die waarschijnlijk zal winnen. De oppositie komt hierdoor in een heel moeilijk parket.

 

 

 Argentijnen zijn sociaal.

 

Een helpende hand moet je hier nooit zoeken, die worden bij bosjes uitgestoken. Als toerist moet je niet te lang rondkijken op straat, vlug heb je wel iemand die je aanspreekt om je verder te helpen. Een gratise lift of tijd voor je maken is geen rariteit. Hun hulp is vaak ook heel onbaatzuchtig en eerlijk. De solidariteit is gevormd in de familie, die centraal staat in hun leven. De ouders werken voor hun kinderen, daarna werken de kinderen voor hun ouders. De kinderen zijn hier kleine godjes en mogen niets te kort komen. Als ze dan toch voor iets op straat komen is het meestal om justitie voor kinderen te vragen en om wantoestanden op een school aan te klagen. Een tekenend beeld voor Argentinie is dat de taxies hier heel betrouwbaar zijn. Verhalen over hoe de chauffeurs de toeristen behouden om in rare buurten uit te stappen is alom bekend.

 

Argentijnen zijn corrupt.

 

Corruptie is een vak apart. Door corruptie krijg je hier dingen gedaan die door de administratie onmogelijk worden gemaakt. Het ene houdt het andere in stand. Ze zien corruptie meer als een vorm van solidariteit, hun natuur van helpen komt dan boven, maar voor wat hoort wat in de echte zakenwereld. Corruptie heeft ook niet altijd met geld te maken. De vriendjespolitiek is hun tweede natuur, al is het voor het vinden van een goede loodgieter of een kruiwagen voor een job. Zij noemen dat ‘sociaal netwerk’. Het is bij hen gegroeid als een verdediging  tegen de staat, een overlevingsdrang.

 

 

 

De Argentijn is een nostalg

 

Dit hoor je al in de muziek en de woorden van de Tango. De vrolijke Braziliaan en de uitbundige Mexicaan zijn ons bekend. De Argentijn daarentegen is triester ingesteld. Het zijn klagers en weemoedige mensen. Volgens mijn kleine sociologische kennis is ook dit te wijten aan hun migranten verleden. Zij lieten hun moederland achter op zoek naar een beter bestaan. Dat afscheid weegt nog zwaar door in hun gemoederen. Zij lieten ook de vette jaren van het begin van de 20ste E achter en leven sinsdien van crisis naar crisis. Zij lieten veel jongeren sneuvelen in woelige periodes. Hun familiegeschiedenis is vaak getekend door afscheid.

 

 

De Argentijn is een macho.

 

Een zin dit ik vaak hoor in mijn eigen moederlandje. Niet is minder waar en toch is het helemaal juist. Het is moeilijk uit te leggen. De Argentijnse maatschappij zit matriarchaal in elkaar: ‘la mama’ heeft vaak het eerste en laatste woord. Vrouwen zijn hier ook heel hysterisch en vreselijk jaloers. Mannen zijn dan weer kalmer, passiever en kijken de kat uit de boom. Wat vooral doorweegt is het respect voor de verschillende geslachten. Er zijn vrouwen- en mannentaken, daar wordt niet aan getornd. Maar voor die taken is er ook heel veel respect. Een vrouw mag vrouw zijn en een man man. Ze werken hierin samen. Als de Argentijnse man dus een macho is, is de Argentijnse vrouw een mama geschoeid op de Italiaanse leest.

Ook in het binnenland, waar de indiaanse invloeden nog doorleven, is er een gelijkheid van vrouw en man, ieder met zijn specifieke taken, en gelijk in beslissingsrecht. Dat was de hoofdregel van de Mapuche indianen, de grootste georganiseerde indianenstam in Patagonie, in het gebied tussen Chili en Argentinie.

 

 

 

Ik zei al dat het moeilijk is om de modale Argentijn te beschrijven. Argentinie heeft het meest aantal psychiaters per inwoner in de wereld. Dit is een tekenend beeld van hun dualiteit. Als je mijn verslag leest van ‘de Argentijn’ kom je verschillende tegen-strijdigheden tegen. Dat is zo. Argentinie is het land van de tegenstrijdigheden. Ze zijn eerlijk en zetten je in het zak waar je bijstaat. Hun hulp is onbaatzuchtig en corruptie viert hoogtij. Een woord is een woord en het is hier een nationale sport om niet te betalen. Deze dingen zijn enorm verwarrend voor nieuwkomers. Toch is het hun flair die je steeds weer bekoort. Het is haast nooit slecht bedoeld, ze zijn zo. Het is ook moeilijk om je in dit land aan te passen. Op het eerste gezicht lijkt alles zo bekend, de verschillen liggen onderhuids. Hierdoor wordt je eerst op het verkeerde been gezet en wordt de aanpassing aan deze Argentijnse maatschappij verlegd naar een latere periode. Zoals zij ook altijd zeggen: mañana, no hay problemas y todo bien. (morgen, er zijn geen problemen en alles is ok)

Wat in het mooie Nederlands en voor een goede verstaander eigenlijk wil zeggen: “we doen het wel als we tijd en zin hebben, problemen zijn er te over, maar het helpt niet om je er druk in te maken en alles loopt int honderd, maar ook dat is ok”.